Ruhsatsız Sağlık Hizmeti Verme Suçu (3359 s. Kanun Ek Madde 11)
1. Giriş
Sağlık hizmetleri, doğrudan yaşam hakkı ve kamu düzeni ile bağlantılı olduğundan Türkiye’de sıkı bir ruhsat/izin ve denetim rejimine tabidir. Bu çerçevede, ruhsatsız veya yetkisiz sağlık hizmeti verme / verdirme fiilleri 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun Ek Madde 11 hükmüyle hem cezai hem idari yaptırımlara bağlanmıştır.
2. Hukuki Dayanak: 3359 s. Kanun Ek Madde 11
Ek Madde 11’in güncel metni özetle şunu söyler:
-
Sağlık hizmeti sunumuna ilişkin tüm iş ve işlemler Sağlık Bakanlığı tarafından denetlenir.
-
Olağanüstü durum istisnası dışında, ruhsatsız veya yetkisiz olarak sağlık hizmeti veren veya verdirenler:
1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. -
“Özel izne tabi” hizmet birimleri/sağlık kuruluşlarını izinsiz açanlar veya buralarda hizmet sunanlar hakkında idari para cezası öngörülür (ayrıca maddede kayıt/bildirim yükümlülükleri, tekrar halinde artırım ve faaliyet durdurma mekanizması da vardır).
Not: Uygulamada Ek Madde 11, özellikle muayenehane/klinik/merkez açma, ruhsat/izin eksikliği, yetkisiz kişilere fiilen sağlık hizmeti gördürme ve estetik–güzellik uygulamalarında sınır ihlalleri gibi alanlarda gündeme gelir.
3. Suçun Unsurları
A) Maddi Unsur: “Ruhsatsız veya Yetkisiz” Sağlık Hizmeti
Suçun maddi unsuru, Sağlık Bakanlığı’ndan gerekli ruhsat/izin alınmaksızın sağlık hizmeti sunulması veya bu hizmetin yetkisiz kişilere gördürülmesidir. Kanun metni “sağlık hizmeti” kavramını daraltmaz; pratikte muayene, teşhis, tedavi, girişimsel işlemler ve sağlık hizmeti sayılabilecek uygulamalar bu kapsamda değerlendirilebilir.
Olağanüstü durum istisnası:
Ek Madde 11, olağanüstü durumlarda mesleğini icraya yetkili kişilerce, acil sağlık hizmeti ulaşana ve hizmet “devamlılık arz edene” kadar verilen hizmetleri istisna tutar.
B) Manevi Unsur: Kast
Bu suç kural olarak kasten işlenir. Failin, ruhsat/izin bulunmadığını bilerek ve isteyerek faaliyet yürütmesi aranır. Kast tartışması, dosyaların en kritik savunma eksenidir.
Savunmada en etkili başlıklar:
-
Ruhsat başvurularının yapılmış olması, eksikliklerin giderilmesi için idareyle yazışmalar
-
Fiilen “sağlık hizmeti” icra edilip edilmediği (salt mekân, tabela, cihaz varlığı vs. ile sınırlı kalıp kalmadığı)
-
Faaliyetin kapsamı: “idari aykırılık” mı, “cezai suç” mu?
Bu noktada, bir Asliye Ceza Mahkemesi kararında; sanıkların diplomalı diş hekimi olduğu, ruhsat süreçleri bakımından “kasıt” bulunmadığı ve fiilin esasen idari yaptırım alanında kaldığı değerlendirilerek beraat hükmü kurulabildiği görülmektedir.
4. Fail – Mağdur
-
Fail: Ruhsatsız/izinsiz sağlık hizmeti sunan kişi; ayrıca bu hizmeti verdiren/organize eden işletme sahibi, yönetici, sorumlu müdür vb. de fail olabilir.
-
Mağdur: Çoğu olayda bireysel mağdurdan ziyade toplum/halk sağlığı ve kamu düzeni korunur.
5. Yaptırımlar
A) Cezai Yaptırım
Ek Madde 11’e göre:
-
1–3 yıl hapis
-
20.000 güne kadar adli para cezası (gün birimi TCK m.52 mantığıyla belirlenir)
B) İdari Yaptırımlar
Ek Madde 11 ayrıca:
-
izinsiz özel birim/kuruluş açma veya hizmet sunma halinde idari para cezası,
-
kayıt ve bildirim yükümlülükleri,
-
tekrar halinde cezanın artırılması ve faaliyet durdurma mekanizması
öngörür.
6. 1219 Sayılı Kanun’daki “Yetkisiz Hekimlik” ile Fark
Uygulamada en sık karışan nokta budur:
-
1219 sayılı Kanun çizgisinde: diploma/ehliyet yokken hekimlik–diş hekimliği icrası (“yetkisiz hekimlik” başlığı).
-
3359 Ek 11 çizgisinde: ehliyeti/diploması olsa bile, ruhsat/izin rejimine aykırı şekilde sağlık hizmeti sunmak veya verdirme.
Bu ayrım, hangi suçun oluştuğu, delil standardı, yaptırım türü ve savunma stratejisini doğrudan değiştirir.
7. Soruşturma – Kovuşturma Süreci (Pratik Akış)
-
Denetim: İl Sağlık Müdürlüğü / Bakanlık denetim ekipleri
-
Tespit tutanağı + idari işlem (varsa)
-
Cezai boyut görülürse suç duyurusu ve Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturması
-
Dava çoğunlukla Asliye Ceza Mahkemesi önüne gelir; ek suçlar varsa görev değişebilir.
8. İdari Para Cezasına İtirazda Görevli Yargı: Uygulamada Kritik Nokta
İdari para cezalarında “nereye başvurulur?” sorusu çok önemlidir. Yakın tarihli bir Uyuşmazlık Mahkemesi kararında; 3359 dayanaklı idari para cezasında, ilgili özel düzenlemede görevli mahkeme açıkça gösterilmediği için, genel hüküm olarak Kabahatler Kanunu rejimi üzerinden Sulh Ceza Hâkimliği yolunun gündeme gelebileceği değerlendirilmiştir.
Pratik öneri:
Tebliğ edilen idari yaptırımın hukuki niteliği (kabahat/idari işlem) ve birlikte tesis edilen ek tedbirler (faaliyetten men, kapatma vb.) mutlaka incelenerek görevli yargı yolu seçilmelidir. Bu başlıkta hatalı merci seçimi süre kaybına yol açar.
9. Sıkça Sorulan Sorular
1) Ruhsatsız sağlık hizmeti vermek her durumda suç mudur?
Olağanüstü durumlarda, mesleğini icraya yetkili kişilerce acil hizmet gelene kadar verilen hizmetler istisna kapsamında kalabilir.
2) Diploma sahibi bir hekim/diş hekimi ruhsatsız çalışırsa ne olur?
Diploma tek başına kurtarmaz; ruhsat/izin rejimi ihlal edilirse Ek 11 kapsamında cezai sorumluluk gündeme gelebilir.
3) Savunmada en kritik nokta nedir?
Genellikle “kasıt” ve fiilin “cezai suç” seviyesinde olup olmadığıdır. Ruhsat süreçleri, yazışmalar ve fiilin kapsamı savunmanın merkezindedir.
10. Sonuç
3359 sayılı Kanun Ek Madde 11, sağlık hizmetlerinin denetlenebilir ve güvenli şekilde sunulmasını sağlamak amacıyla ruhsatsız/yetkisiz sağlık hizmeti fiillerini ağır yaptırımlara bağlamıştır. Hükmün uygulanmasında; fiilin “sağlık hizmeti” sayılıp sayılmadığı, ruhsat/izin rejiminin niteliği, kasıt tartışması ve idari yaptırımlarda doğru yargı yolunun seçilmesi belirleyicidir.
Makale bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki destek için iletişime geçiniz.
