İZALE-İ ŞUYU (ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ) DAVASI: HUKUKİ NİTELİĞİ, ŞARTLARI VE SÜRECİ
Giriş
Bir malın birden fazla kişi tarafından birlikte sahip olunması, özellikle miras paylaşımı sonrasında sıkça karşılaşılan hukuki durumlardan biridir. Ortakların malın kullanımı, paylaşımı veya satışı konusunda anlaşamaması halinde hukuki çözüm yolu olarak “izale-i şuyu” yani ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir. Bu dava, paylı veya elbirliği mülkiyetinin sona erdirilerek bireysel mülkiyet düzenine geçilmesini amaçlayan önemli bir medeni hukuk kurumudur.
İzale-i Şuyu Kavramı ve Hukuki Niteliği
“İzale” ortadan kaldırma, “şuyu” ise ortaklık anlamına gelir. Bu nedenle izale-i şuyu, kelime anlamı itibarıyla ortaklığın giderilmesi demektir. Hukuki açıdan ise taşınır veya taşınmaz bir mal üzerindeki birlikte mülkiyetin sona erdirilmesi için açılan dava türünü ifade eder.
Bu dava özellikle şu durumlarda görülür:
-
miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda paylaşım anlaşmazlığı
-
boşanma sonrası birlikte alınmış malların bölüşülememesi
-
paylı mülkiyete konu arsa veya konutlarda ortakların anlaşamaması
Ortaklığın giderilmesi davası, uygulamada geliştirilmiş olmakla birlikte dayanağını mülkiyetin paylaşılmasını isteme hakkından almaktadır.
Miras Hukukunda Ortaklığın Giderilmesi
Mirasın açılmasıyla birlikte mirasçılar, tereke üzerinde otomatik olarak ortak hak sahibi olur. Bu ortaklık, paylaşım tamamlanıncaya kadar devam eder ve mirasçılar mallar üzerinde tek başına tasarruf edemez.
Mirasçılar arasında anlaşma sağlanabilirse paylaşım sözleşmesi yapılır. Ancak anlaşma mümkün olmazsa yargısal paylaşım süreci başlar ve ortaklığın giderilmesi davası açılır.
Bu dava sonunda:
-
mümkünse mallar aynen paylaştırılır
-
aynen paylaşım mümkün değilse satışa karar verilir
-
satış bedeli miras paylarına göre dağıtılır
Davayı Kimler Açabilir?
Ortaklığın giderilmesi davasını yalnızca mülkiyet hakkına sahip paydaşlar açabilir. Paydaş olmayan kişilerin dava açma hakkı bulunmaz.
Davada tüm paydaşların taraf olması zorunludur. Bu nedenle:
-
tek kişi açarsa diğer paydaşlar davalı olur
-
birkaç kişi açarsa kalanlar davalı gösterilir
Bu dava “çift yönlü dava” niteliğindedir; tarafların hukuki durumu birbirine paraleldir ve sonuç tüm paydaşları etkiler.
Ortaklığın Giderilmesi Yöntemleri
1. Aynen Taksim (Fiziksel Bölüşme)
Mahkeme öncelikle malın fiilen bölünüp bölünemeyeceğini araştırır.
Aynen taksim için:
-
malın bölünebilir nitelikte olması
-
bölünmenin değer kaybına yol açmaması
-
imar ve teknik şartların uygun olması
gereklidir.
Bölünme mümkünse her paydaşa ayrı mülkiyet verilir.
2. Satış Yoluyla Ortaklığın Giderilmesi
Aynen taksim mümkün değilse mahkeme satış kararı verir. Satış genellikle açık artırma yoluyla yapılır.
Bu durumda:
-
taşınmaz ihale ile satılır
-
satış bedeli mahkeme denetiminde dağıtılır
-
masraflar pay oranına göre paylaşılır
Satışın kesinleşmesiyle ortaklık tamamen sona erer.
Davanın Açılmasını Engelleyen Durumlar
Her ne kadar paydaşlar kural olarak paylaşma talebinde bulunabilse de bazı durumlarda bu hak ertelenebilir:
-
mirasçı olması muhtemel doğmamış çocuk bulunması
-
paylaşmanın mal değerini ciddi düşürecek olması
-
mirasçıların paylaşmayı belirli süre erteleme sözleşmesi yapması
-
murisin paylaşmayı belli süre geciktiren irade beyanı
Bu hallerde ortaklığın giderilmesi talebi geçici olarak sınırlandırılabilir.
Yargılama Süreci ve Süre
Ortaklığın giderilmesi davaları görevli sulh hukuk mahkemesinde görülür. Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Davanın süresi;
-
taraf sayısı
-
bilirkişi incelemeleri
-
itirazlar
-
keşif işlemleri
gibi faktörlere bağlı olarak değişmekle birlikte uygulamada ortalama bir yıl civarında sonuçlanabilmektedir.
Sonuç
Ortaklığın giderilmesi davası, birlikte mülkiyet ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözümünde temel hukuki araçlardan biridir. Özellikle miras hukukunda büyük önem taşıyan bu dava, paydaşların mülkiyet üzerindeki belirsizliğini ortadan kaldırarak bireysel hak sahipliğini tesis eder.
Mahkeme öncelikle aynen paylaşımı değerlendirmekte, mümkün olmadığı hallerde satış yoluna başvurmaktadır. Bu yönüyle izale-i şuyu davası, hem mülkiyet hukukunun korunması hem de ekonomik değerlerin etkin biçimde dağıtılması açısından işlevsel bir mekanizma oluşturmaktadır.
Makale bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki destek için iletişime geçiniz.
