İşçilik Alacaklarının İlamlı İcra ile Takibi

(Brüt–net ayrımı, ilama uygun icra emri, faiz hesabı ve süresiz şikâyet ekseni)

1. Giriş

İşçilik alacakları uzun ve masraflı bir yargılama sürecinden sonra hükme bağlanmakta; tahsil aşamasında ise uygulamada yapılan küçük hatalar şikâyet yolunu, dolayısıyla takibin gecikmesini ve ek masrafları doğurmaktadır. İşçinin yıllarca göz ardı edilen emeği dikkate alındığında, ilamlı icra sürecinin hatasız yürütülmesi, alacak hakkının fiilen korunması açısından kritik önemdedir.

2. İşçilik İlamında Brüt mü Net mi? Hüküm Fıkrası Tereddüde Yer Vermemelidir

İşçilik alacaklarında talep ve hüküm fıkrası bakımından brüt/net ayrımı, icra aşamasının temel belirleyicisidir.

Kural olarak işçilik alacakları brüt hüküm altına alınır; ancak davacı alacaklarını net istemişse hüküm fıkrası da talebe uygun şekilde net kurulmalıdır. Her hâlükârda, hüküm fıkrasında alacağın brüt mü net mi olduğunun açıkça yazılması gerekir; aksi, HMK m.297/2 bağlamında infazda tereddüt doğurur.

Uygulama notu: Eğer mahkeme hükmünde bu husus eksik kalmışsa, HMK m.305/A “hükmün tamamlanması” mekanizması pratik bir çözüm alanı oluşturabilir.

3. İlama Bağlı İşçilik Alacağı İçin İlamsız Takip Yapılamaz

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu’nun 26.05.2017 tarihli kararıyla; ilama dayalı para/teminat alacağının ilamsız genel haciz yoluyla takibe konu edilemeyeceği açıkça kabul edilmiştir. Bu yola başvurmakta alacaklının hukuki yararı bulunmadığı, ayrıca borçlunun hukuki durumunun ağırlaştığı belirtilmiştir.

Dolayısıyla iş mahkemesi ilamına bağlanmış işçilik alacaklarında takip yolu kural olarak ilamlı icra olmalıdır (para ve teminat ilamları bakımından İİK m.32 vd.).

4. İcra Emri İlama Uygun Olmalıdır – Aykırılık Süresiz Şikâyet Konusudur

İlamlı icrada icra emrinin ve dosya hesabının ilam hükmüyle birebir uyumlu olması şarttır. Aksi hâlde İİK m.16 kapsamında icra mahkemesinde şikâyet gündeme gelir.

Uygulamada özellikle şu iki hata “ilama aykırılık” olarak görülür ve kamu düzeni gerekçesiyle süresiz şikâyete konu olabilmektedir:

Brüt alacakların nete çevrilmeden takibe konulması,
Faizin ilama aykırı başlangıç tarihi/türüyle veya hatalı yöntemle hesaplanması.

Bu yaklaşımın “süresiz şikâyet” yönü, HGK’nın 21.06.2000 tarihli kararında da benimsenen genel ilkeye dayandırılmaktadır.

5. İşyeri Devri Halinde Sorumluluk ve Takip Stratejisi (Kritik Ayrım)

İşyeri devri 4857 sayılı İş Kanunu m.6’da düzenlenmiştir. Devir tarihinde mevcut iş sözleşmelerinin hak ve borçları devralana geçer; devreden ile devralanın bazı borçlar yönünden birlikte sorumluluğu ve devredenin sorumluluğunun iki yıl ile sınırlı olması aynı maddede yer alır.

Takip pratiği açısından kilit nokta şudur:

İlamda taraf olan işverene karşı: ilamlı icra,
İşyeri devri nedeniyle sorumlu olduğu ileri sürülen ancak ilamda taraf olmayan devralana karşı: ilamın taraflar çerçevesi nedeniyle çoğu uygulamada ilamsız takip/ayrı dava tartışması doğar.

Burada “ilamın kimlere karşı icra edilebileceği” meselesi somut dosyaya göre çok teknikleştiği için, özellikle devralan yönünden taraf sıfatı/halefiyet/ilamın genişletilmesi iddiaları ayrıca kurgulanmalıdır.

6. Brüt İşçilik Alacağı Nete Çevrilmeden İcraya Konulamaz

İşçilik alacaklarında, ilam brüt kurulmuşsa icra aşamasında talep edilecek miktarın netleşmesi zorunludur. Çünkü:

Ücret niteliğindeki ödemelerde vergi/prim kesintileri “kaynaktan” yapılır,
İşveren vergi sorumlusu sıfatıyla kesinti yapıp ilgili kurumlara yatırmakla yükümlüdür,
İcra müdürlüğü işveren adına bu kesintileri kurumlara yatırma fonksiyonu görmez.

Bu nedenle, brüt tutarların aynen icra emrine yazılması ilama aykırılık riskini doğurur; netleştirme yapılmalıdır. Brüt/net ayrımının önemini vurgulayan HGK yaklaşımı, işçilik alacaklarında brüt hüküm kurulması kuralını ve talebe göre net hüküm kurulabileceğini açıkça ifade etmektedir.

7. İşçilik Alacaklarında Faiz: Tür ve Başlangıç Tarihi Doğru Kurulmalıdır

İşçilik alacaklarında faiz, alacak kalemine göre değişir. Uygulamada en kritik iki hata:

Yanlış faiz türü,
Yanlış faiz başlangıç tarihi.

Özellikle ücret niteliğindeki alacaklarda İş Kanunu m.34 çerçevesinde “mevduata uygulanan en yüksek faiz” uygulaması, fiilen uygulanan en yüksek oran vurgusuyla ele alınmalı; “ortalama faiz” gibi yöntemlere kayılmamalıdır.

Ayrıca kıdem tazminatı bakımından muacceliyetin niteliği; diğer kalemlerde temerrüt/dava tarihi ayrımı, dosya hesabında hataya en çok sebep olan alanlardır.

Makale bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki destek için iletişime geçiniz.