İş Kazası Tazminat Hukuku

31 Görüntüleme 29 Ocak 2026, 13:01

İş kazası neticesinde doğan tazminat hakları, sadece işçiyi değil, kaza ölümle sonuçlanmışsa işçinin ailesini de koruma altına alan bir hukuk disiplinidir. Bu süreçte 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu temel dayanakları oluşturur.

1. İş Kazasının Genişletilmiş Tanımı ve Yargıtay Bakışı

Kanun maddelerinin ötesinde, Yargıtay yerleşik içtihatlarında iş kazası kapsamını oldukça geniş tutmaktadır:

Kalp Krizi: İşçinin iş yerindeyken geçirdiği kalp krizi, işten kaynaklanmasa dahi "mekân" unsuru nedeniyle iş kazası sayılır.
İntihar: İşçinin iş yerinde veya işverenin sağladığı bir araçta intihar etmesi de iş kazası kategorisine girebilmektedir.
Dış Görev: Bir işçinin, işveren tarafından asıl işi dışında bir yere (örneğin evrak bırakmaya) gönderilmesi sırasında başına gelen her türlü olay (trafik kazası, saldırı vb.) iş kazasıdır.

2. Tazminat Türlerinin Detaylı Analizi

A. Maddi Tazminat (Maluliyet ve Kazanç Kaybı)

İşçinin beden gücü kaybı nedeniyle ekonomik geleceğinin sarsılmasına yönelik tazminattır.

Geçici İş Göremezlik: Tedavi süresince çalışılamayan dönemin zararıdır.
Sürekli İş Göremezlik: Tedavi bittikten sonra kalıcı bir engel (maluliyet) kalmışsa, işçinin emeklilik yaşına kadar (genelde 60-65 yaş) mahrum kalacağı kazançtır.
Bakıcı Gideri: Eğer işçi kazadan sonra başkasının yardımına muhtaç hale gelmişse (felç, ağır travma vb.), ömür boyu bakıcı masrafı talep edilir.
Destekten Yoksun Kalma (Ölümlü Kazalarda): Ölenin eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu ebeveynlerinin, müteveffanın desteğinden mahrum kalmaları nedeniyle aldıkları tazminattır.

B. Manevi Tazminat

Bu tazminat türü bir zenginleşme aracı değil, bir teselli mahiyetindedir.

Hâkim; kazanın oluş şekli, tarafların ekonomik durumu, paranın alım gücü ve işçide oluşan uzuv kaybının ağırlığına göre bir bedel belirler.
Ağır yaralanmalarda veya uzuv kayıplarında sadece işçiye değil, eşine ve çocuklarına da manevi tazminat ödenmesi gerektiği Yargıtay tarafından kabul edilmektedir.

3. Tazminat Hesaplamasındaki Teknik Detaylar (Aktüerya)

Mahkemeler tazminat miktarını belirlerken Aktüer Bilirkişi raporu alır. Hesaplamada şu kriterler kullanılır:

Bakiye Ömür (TRH 2010 Tablosu): İşçinin ne kadar yaşayacağı, Türkiye ortalamalarına dayanan bilimsel tablolarla belirlenir.
Kusur İndirimi: Kazada işveren %80, işçi %20 kusurluysa, hesaplanan toplam tazminattan %20 indirim yapılır.
SGK Rucu (Peşin Sermaye Değeri): SGK, iş kazası geçiren işçiye bir maaş (gelir) bağlar. Mahkeme, bu bağlanan maaşın belli bir kısmını toplam tazminattan mahsup eder (indirir). Amaç, işçinin aynı zarar için mükerrer (çift) ödeme almasını önlemektir.
Ücret Tespiti: İşçi asgari ücret alsa bile, eğer uzmanlık gerektiren bir iş yapıyorsa (örneğin kaynak ustası, operatör), mahkeme meslek odalarından "emsal ücret" sorgulaması yaparak gerçek maaş üzerinden hesaplama yapar.

4. İşverenin Sorumluluk Türleri

İşverenin tazminat ödemesi için her zaman "kusurlu" olması gerekmez:

Kusur Sorumluluğu: İşverenin iş güvenliği önlemlerini almaması durumu.
Kusursuz Sorumluluk (Tehlike Sorumluluğu): Bazı iş kolları (maden, inşaat vb.) o kadar tehlikelidir ki, işveren tüm önlemleri alsa dahi bir kaza meydana gelmişse sorumlu tutulabilir.
Kaçınılmazlık: Eğer kaza hiçbir şekilde önlenemeyecek bir durumdan (deprem, öngörülemez doğa olayları) kaynaklanmışsa, sorumluluk paylaştırılır ancak tamamen ortadan kalkmayabilir.

5. Dava Açmadan Önce Bilinmesi Gerekenler

Adım	Detay
Zorunlu Arabuluculuk	Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur. Burada anlaşma sağlanırsa süreç hızlı biter.
İş Göremezlik Raporu	Tazminatın kalbi bu rapordur. SGK Sağlık Kurulu veya Adli Tıp Kurumu tarafından verilmiş olması şarttır.
Zamanaşımı	10 yıldır. Ancak ceza davası sürüyorsa bu süre uzayabilir.
Yetkili Mahkeme	İşverenin ikametgâhı veya kazanın meydana geldiği yer İş Mahkemesi.

6. Kritik Uyarı: "İbraname" Meselesi

Pek çok işveren, kazadan hemen sonra işçiye cüzi bir miktar ödeyip "hiçbir hak ve alacağım kalmamıştır" şeklinde bir kağıt (ibraname) imzalatır.

Hukuki Gerçek: Kazadan sonraki 1 ay içinde imzalanan ibranameler geçersizdir. Ayrıca ödenen miktar, gerçek zararın çok altındaysa bu belge mahkemede "makbuz hükmünde" sayılır ve geri kalan miktar dava ile alınabilir.

Makale bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki destek için iletişime geçiniz.