İHTİYATİ TEDBİR VE İHTİYATİ HACİZ: KAVRAMSAL, HUKUKİ VE UYGULAMA ANALİZİ

9 Görüntüleme 09 Şubat 2026, 10:09

1. Giriş ve Yasal Dayanaklar

Geçici hukuki korumalar, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle ortaya çıkabilecek hak kayıplarını önlemek adına "gecikmede tehlike bulunması" esasına dayanır.

İhtiyati Tedbir: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 389-399 arasında düzenlenmiştir.
İhtiyati Haciz: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 257-268 arasında düzenlenmiştir.

2. Kavramsal Farklılıklar: Neyi Korumayı Amaçlar?

A. İhtiyati Tedbirin Konusu

İhtiyati tedbirin temel amacı, "uyuşmazlık konusu olan şeyin" (aynın) muhafaza edilmesidir. Örneğin, bir taşınmazın tapu iptali ve tescili davasında, davanın konusu bizzat o taşınmazdır. Davalının bu taşınmazı dava sürerken üçüncü bir kişiye satmasını engellemek için ihtiyati tedbir kararı alınır. Tedbir, uyuşmazlığın konusu ne ise (bir mal, bir hak, bir işin yapılması veya yapılmaması) ona yönelik verilir.

B. İhtiyati Haczin Konusu

İhtiyati haciz ise sadece ve sadece "para alacakları" için öngörülmüştür. Alacaklı, borçlunun elindeki herhangi bir malı (ihtilaflı olması gerekmez) ileride yapacağı icra takibine güvence teşkil etmesi için haciz altına aldırır. Buradaki amaç, borçlunun malvarlığındaki aktiflerin genel olarak korunmasıdır.

3. Şartlar ve İspat Kriterleri

İhtiyati Tedbir Şartları (HMK 389)

Mevcut Durumun Değişmesi Tehlikesi: Hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacak olması veya tamamen imkansız hale gelecek olması.
Ciddi Bir Zararın Doğma Endişesi: Gecikme sebebiyle bir sakıncanın ortaya çıkacak olması.
Yaklaşık İspat: Davacı, iddiasının doğruluğu konusunda mahkemede kuvvetli bir kanaat (yaklaşık ispat) oluşturmalıdır.

İhtiyati Haciz Şartları (İİK 257)

Vadesi Gelmiş Para Borcu: Kural olarak alacak muaccel olmalıdır.
İstisnai Durumlar (Vadesi Gelmemiş Borçlar için): Borçlunun belirli bir ikametgahı yoksa, borçlu mal kaçırıyorsa veya kaçmaya hazırlanıyorsa vadesi gelmemiş borçlar için de ihtiyati haciz istenebilir.
Alacağın Rehinle Temin Edilmemiş Olması: Eğer alacak zaten bir rehinle korunuyorsa, ihtiyati haciz yoluna gidilemez (İstisna: Rehnin tutarı borcu karşılamaya yetmiyorsa).

4. Uygulama ve Usul Farkları

Özellik	İhtiyati Tedbir	İhtiyati Haciz
Talep Süresi	Karardan itibaren 2 hafta içinde uygulanması istenmelidir.	Karardan itibaren 10 gün içinde uygulanması istenmelidir.
Teminat	Genellikle asıl alacağın %10-15'i oranında teminat istenir (Hakim takdirindedir).	Kural olarak teminat zorunludur (Genellikle %15-20 arası).
Hukuki Niteliği	Bir "yargılama hukuku" kurumudur.	Bir "takip hukuku" (icra) kurumudur.
Dava İlişkisi	Dava açılmadan önce veya sonra istenebilir.	Dava açılmadan önce veya sonra istenebilir ancak dava açıldıktan sonra hüküm kesinleşinceye kadar talep edilebilir.

5. Uygulama Sonuçları ve Tamamlayıcı İşlemler

En kritik farklardan biri de kararın uygulanmasından sonra izlenecek yoldur:

İhtiyati Tedbirde: Eğer dava açılmadan önce tedbir alınmışsa, kararın uygulanmasından itibaren 2 hafta içinde asıl davanın açılması zorunludur. Aksi halde tedbir kendiliğinden kalkar.
İhtiyati Hacizde: Eğer dava açılmadan önce haciz yapılmışsa, alacaklı 7 gün içinde ya icra takibi başlatmalı ya da alacak davası açmalıdır. Bu sürelere "Tamamlayıcı Merasimler" denir.

6. Özet Sonuç

Eğer davanızın konusu doğrudan bir taşınmazın tapusu, bir aracın mülkiyeti veya bir işin durdurulması ise başvurmanız gereken kurum İhtiyati Tedbir'dir. Ancak amacınız sadece birinden olan para alacağınızı garantiye almak için o kişinin (konusu ne olursa olsun) malvarlığına el koymak ise gitmeniz gereken yol İhtiyati Haciz'dir.

Uygulamada, para alacakları için yanlışlıkla "ihtiyati tedbir" talep edilmesi durumunda, mahkemeler takdir hakkı uyarınca talebi "ihtiyati haciz" olarak nitelendirebilmektedir; ancak usul ekonomisi ve hak kaybı yaşamamak adına talebin doğru formüle edilmesi esastır.

Makale bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki destek içi iletişime geçiniz.