27/12/2024 Sonrası Engelli Araçlarında ÖTV İstisnası: 5 Yıl mı, 10 Yıl mı?

27 Aralık 2024 tarihinde yapılan değişiklikten sonra, engelli araçlarında ÖTV istisnası konusunda en çok karıştırılan mesele “artık süre 5 yıl mı, 10 yıl mı?” sorusu oldu. Uygulamada birçok kişi, “Araç artık 10 yıl satılamaz”, “5 yıl tamamen kalktı”, “Aracını satan 10 yıl boyunca yeni araç alamaz”, “Eski araçlar da 10 yıla girdi” gibi birbirinden farklı bilgilerle karşılaşıyor. Oysa mevzuat dikkatle okunduğunda, 5 yıl ile 10 yılın aynı şey olmadığı, bu iki sürenin farklı konulara ilişkin olduğu açıkça görülmektedir. 27 Aralık 2024’te yürürlüğe giren değişiklikle, engelliler adına alınan ÖTV istisnalı taşıtlarda yeniden istisnadan yararlanma süresi 5 yıldan 10 yıla çıkarılmış, ayrıca istisna kapsamında alınacak taşıtlar için yerli katkı oranı şartı getirilmiştir. Buna karşılık, istisna kapsamında alınan aracın 5 yıl geçtikten sonra satılması veya devrinde ÖTV aranmaması yönündeki kural, GİB rehberinde halen açıkça yer almaktadır.

Başka bir ifadeyle, 27/12/2024 sonrası sistemde temel ayrım şudur:
5 yıl, aracı satarken/devrederken ÖTV aranıp aranmayacağıyla ilgilidir.
10 yıl ise yeniden ÖTV istisnalı başka bir araç alıp alamayacağınızla ilgilidir. GİB’in 2025 Engelliler İçin Vergi Rehberi, “Her on yılda sadece bir taşıt bakımından istisnadan yararlanılabilir” demekte; ayrıca araç sonradan ÖTV’si ödenerek satılsa dahi, ilk iktisap tarihinden itibaren 10 yıllık süre dolmadan yeniden istisnalı araç alınamayacağını açıkça belirtmektedir. Aynı rehberde, buna karşılık, ilk iktisap tarihinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra satış veya devirde ÖTV aranmayacağı da ayrıca yazılıdır.

1. 27/12/2024 tarihinde tam olarak ne değişti?

4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 7. maddesindeki istisna düzenlemesi, 7537 sayılı Kanun’la değiştirilmiş ve engelliler bakımından istisnadan yararlanma süresi “beş yılda bir” mantığından “on yılda bir” mantığına çekilmiştir. GİB’de yayımlanan güncel kanun metninde bu değişiklik açıkça “on yılda bir defaya mahsus” şeklinde görünmektedir. Aynı dönemde, istisna kapsamındaki araçlar için “yerli katkı oranı” şartı da sisteme eklenmiş; GİB 2025 rehberinde, 7537 sayılı Kanun’la getirilen bu oranın 26/12/2024 tarihli 9321 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile en az %40 olarak uygulandığı açıklanmıştır.

Dolayısıyla 27/12/2024 değişikliği ile iki önemli sonuç ortaya çıkmıştır:
Birincisi, artık aynı kişi her 5 yılda bir değil, kural olarak her 10 yılda bir ÖTV istisnasından yararlanarak yeni araç alabilecektir.
İkincisi, istisna kapsamında alınacak araçların yerli katkı oranı bakımından da yeni sınırlamaya tabi olduğu kabul edilmektedir.

2. En çok sorulan soru: “Araç 5 yıl sonra satılabiliyor mu?”

Evet, burada en çok karıştırılan nokta budur. Güncel GİB rehberine göre, malul ve engelliler tarafından ÖTV’den istisna olarak satın alınan taşıtların ilk iktisap tarihinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra satışı veya devrinde ÖTV aranmaz. Buna göre “10 yıl çıktı, artık araç 10 yıl satılamaz” şeklindeki yaygın ifade, genel ve mutlak bir doğru değildir. Araç bakımından satışta aranacak ÖTV sonucu ile yeniden istisna hakkı birbirinden ayrılmalıdır. GİB rehberi açık biçimde 5 yıl sonrasındaki satış ve devirde ÖTV aranmayacağını söylemektedir.

Ancak bunun anlamı şu değildir: “5 yıl doldu, aracı sattım, hemen yeniden ÖTV’siz araç alırım.” İşte asıl karışıklık burada doğmaktadır. Çünkü satışta 5 yıl kuralı devam ederken, yeniden istisnadan yararlanma hakkı bakımından 10 yıl kuralı devreye girmektedir. Bu nedenle kişi, aracı 5 yıl dolduktan sonra satabilir; fakat ilk iktisap tarihinden itibaren 10 yıl dolmadıysa, yeniden ÖTV istisnalı başka bir araç alma hakkını kullanamaz.

3. “Aracımı 5 yıl dolduktan sonra sattım; hemen yeni ÖTV’siz araç alabilir miyim?”

Kural olarak hayır. Güncel rehberde “Her on yılda sadece bir taşıt bakımından istisnadan yararlanılabilir” denilmekte ve ayrıca istisna uygulanarak alınan aracın daha sonra ÖTV’si ödenerek satılması veya devredilmesi hâlinde bile, ilk iktisaptan itibaren 10 yıllık süre dolmadan yeniden istisnadan yararlanılamayacağı açıkça belirtilmektedir. Bu yüzden artık sistemde “5 yıl sonra sat - hemen yeni araç al” anlayışı genel kural olmaktan çıkmıştır.

Bu düzenleme özellikle uygulamada büyük hayal kırıklığına neden olmuştur. Çünkü birçok kişi 5 yıl ile 10 yılı aynı konu zannetmektedir. Oysa satış serbestisi başka, yeniden istisna hakkı başka bir kurumdur. Hukuken doğru cümle şudur: Araç 5 yıl sonra satılabilir; ama yeni ÖTV istisnalı araç için kural olarak 10 yıl beklenir.

4. “5 yıl tamamen kalktı mı?”

Hayır, kalkmadı. 5 yıl kavramı hâlâ önemini korumaktadır; sadece işlevi değişmemiş, fakat artık tek başına yeni araç alma hakkını sağlamaz hale gelmiştir. GİB rehberi, satış ve devir yönünden 5 yıllık eşiği açıkça korumaktadır. İlk iktisap tarihinden itibaren 5 yıl geçmeden istisnadan yararlanamayan kişi veya kurumlara satış/devirde ÖTV aranacağı; 5 yıl geçtikten sonra ise ÖTV aranmayacağı belirtilmektedir. Dolayısıyla “5 yıl tamamen bitti” sözü doğru değildir. Doğru ifade, 5 yılın satış yönünden devam ettiği; fakat yeniden istisna hakkı bakımından 10 yıl kuralının geldiği şeklindedir.

5. “10 yıl neyin süresi?”

10 yıl, yeni bir ÖTV istisnalı araç alabilmek için beklenmesi gereken süredir. GİB 2025 rehberi, hem %90 ve üzeri engellilik hâllerinde hem de uygun tertibatla araç alınan durumlarda “on yılda bir defaya mahsus” ibaresini kullanmaktadır. Rehberin ortak hükümler bölümünde de bu daha açık tekrar edilmiştir: aynı veya farklı kategoride ikinci bir taşıt bakımından, ilk iktisap tarihinden itibaren on yıl geçmeden istisnadan yararlanılamaz.

Bu nedenle artık “10 yıl” ifadesi, çoğu dosyada araç yenileme süresi olarak anlaşılmalıdır. Halk arasındaki “10 yıl satılamaz” cümlesi çoğu zaman eksik ve yanıltıcıdır; çünkü asıl mesele çoğu durumda satış değil, yeniden ÖTV istisnasıyla başka araç alabilme hakkıdır.

6. “Araç 5 yıldan önce satılırsa ne olur?”

İlk iktisap tarihinden itibaren 5 yıl dolmadan, istisnadan yararlanamayan kişi veya kurumlara satış ya da devir yapılırsa, GİB rehberine göre ÖTV aranır. Yani 5 yıllık sürenin dolmasından önce yapılan satışta vergi yükü doğabilir. Buna karşılık 5 yıl geçtikten sonra satış veya devirde ÖTV aranmaz. Bu nedenle satış planı yapılan dosyalarda mutlaka ilk iktisap tarihi esas alınarak hesap yapılmalıdır; ruhsat tarihi, fatura tarihi ve trafik tescil aşaması karıştırılmamalıdır.

7. “Yerli katkı oranı şartı nedir?”

27/12/2024 değişikliğinden sonra getirilen bir diğer önemli yenilik, yerli katkı oranı şartıdır. GİB 2025 rehberi, 7537 sayılı Kanun’la bu oranın %20 olarak düzenlendiğini; ancak 26/12/2024 tarihli ve 9321 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile istisna kapsamında alınacak araçlar için bu oranın en az %40 olarak uygulandığını belirtmektedir. Bu nedenle artık sadece engellilik raporu ve diğer kişisel şartlar yetmez; alınacak aracın da mevzuatta öngörülen yerli katkı oranı şartını taşıması gerekir.

Bu şart özellikle bayide araç seçimi aşamasında önem taşır. Vatandaşın “Araç limitin altında, o halde alabilirim” düşüncesi tek başına yeterli değildir. Çünkü bedel uygun olsa bile, yerli katkı oranı koşulu sağlanmıyorsa istisna uygulanmayabilir. Bu yüzden uygulamada araç satın alınmadan önce bayiden veya ilgili vergi dairesi/veri sisteminden bu unsurun netleştirilmesi gerekir.

8. “Kimler yararlanabilir?”

GİB rehberi uyarınca, genel çerçevede iki ana grup vardır:
Birinci grup, engellilik derecesi %90 veya daha fazla olanlardır. Bunlar bakımından kural olarak taşıtın özel tertibatlı olması ve kişinin aracı bizzat kullanması şart değildir.
İkinci grup ise engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptırarak aracı bizzat kullanacak olanlardır. Bu grup bakımından engellilik oranından çok, engellilik durumunun taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat gerektirip gerektirmediği önem taşır. GİB rehberi her iki grup için de ayrı açıklamalar yapmaktadır.

9. “Araç kimin adına alınmalı?”

İstisnadan yararlanılabilmesi için faturanın engelli adına düzenlenmesi ve aracın yine engelli adına kayıt ve tescil edilmesi gerekir. GİB rehberi, bir başkasının engelli adına bu istisnadan yararlanmasının mümkün olmadığını açıkça belirtmektedir. Bu nedenle uygulamada vekâlet, fiilî kullanım veya aile bireylerinin katkısı gibi unsurlar, aracın resmî olarak engelli adına alınması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

10. “Eski araçlar bakımından 5 yıl mı uygulanacak, 10 yıl mı?”

İşte en çok dava ve tereddüt doğuran alan burasıdır. İncelediğim resmî mevzuat ve GİB rehberinde, 27/12/2024 öncesi iktisap edilmiş araçlar için tüm geçiş sorunlarını ayrıntılı çözen açık bir geçiş hükmüne rastlamadım; buna karşılık 2025 sonlarında Danıştay 7. Dairesi’nin, 27 Aralık 2024 öncesi durumlar bakımından 10 yıllık kuralın geriye yürütülmesine karşı yürütmenin durdurulması kararı verdiğine dair yayımlanmış karar metinleri ve haberler bulunmaktadır. Ancak bu kararın resmî yargı yayımlama kaynağına burada doğrudan erişemedim; bu nedenle bu başlıkta en güvenli ifade şudur: 27/12/2024 öncesi edinilmiş veya hukuka uygun şekilde satılmış araçlar bakımından geçiş dönemi uyuşmazlıkları yargısal tartışma konusu olmuştur ve somut olay bazında ayrıca incelenmelidir.

Bu yüzden özellikle şu dosyalar ayrı değerlendirilmelidir:
27/12/2024’ten önce aracını 5 yılını doldurup satmış olanlar,
27/12/2024’ten önce araç almış ama henüz 5 yılı tamamlamamış olanlar,
27/12/2024 sonrasında yeni araç başvurusu yapanlar.
Bu üç grup aynı kefeye konulmamalıdır. Resmî mevzuat yeni sistemi açıkça kurmakla birlikte, geçiş uygulamasında hak kaybı iddiası doğuran dosyalar bakımından somut tarih analizi büyük önem taşımaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru 1: Engelli ÖTV’siz araç artık 10 yıl dolmadan satılamaz mı?

Hayır, bu ifade eksiktir. Güncel rehbere göre 5 yıl geçtikten sonra satış veya devirde ÖTV aranmaz. 10 yıl ise genel olarak yeniden istisnadan yararlanarak başka araç alma süresiyle ilgilidir.

Soru 2: 5 yıl dolunca yeni ÖTV’siz araç alabilir miyim?

Kural olarak hayır. İlk iktisaptan itibaren 10 yıl dolmadan yeniden istisnadan yararlanılamaz.

Soru 3: Aracımı 5 yıl dolmadan satarsam ne olur?

İstisnadan yararlanamayan kişi ya da kuruma satış/devri halinde ÖTV doğabilir.

Soru 4: 5 yıl kuralı tamamen kalktı mı?

Hayır. 5 yıl kuralı satış/devir yönünden önemini korumaktadır.

Soru 5: 10 yıl kuralı ne zaman başladı?

Kanun değişikliği 27 Aralık 2024 tarihinde yürürlüğe girdi.

Soru 6: Artık her araç alınabiliyor mu?

Hayır. Araç türü, bedel sınırı ve yerli katkı oranı gibi şartlar birlikte aranır. GİB rehberine göre yerli katkı oranı uygulamada en az %40 olarak açıklanmıştır.

Soru 7: %90 ve üzeri engelliler ile özel tertibatlı araç alanlar arasında fark var mı?

Evet. İstisnanın uygulanma şartları bakımından bu iki grup arasında farklı kurallar vardır. Ancak her iki grupta da güncel sistemde 10 yıllık istisna yenileme mantığı esas alınmaktadır.

Sonuç

Sonuç olarak, 27/12/2024 tarihli değişiklikten sonra engelli araçlarında ÖTV istisnası konusunda doğru özet şudur:
Araç satışı bakımından 5 yıl kavramı tamamen ortadan kalkmış değildir.
Asıl büyük değişiklik, yeniden ÖTV istisnalı araç alabilme süresinin 10 yıla çıkmış olmasıdır.
Buna ek olarak, istisna kapsamında alınacak araçlar için yerli katkı oranı şartı da sisteme eklenmiştir. Bu nedenle “5 yıl mı 10 yıl mı?” sorusunun tek cümlelik cevabı yoktur; hangi işlemden söz edildiğine bakmak gerekir. Satış mı konuşuluyor, devir mi konuşuluyor, yeni araç alma hakkı mı konuşuluyor, yoksa 27/12/2024 öncesi bir kazanılmış hak mı tartışılıyor? Her biri ayrı başlıktır.

En güvenli pratik formül şudur:
5 yıl = satışta ÖTV aranıp aranmayacağı bakımından kritik süre.
10 yıl = yeniden ÖTV istisnalı araç alabilme bakımından kritik süre.

Makale bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki destek için iletişime geçiniz.